Straż Pożarna w Kaliszu Komenda Miejska straży pożarnej Kalisz Straż Pożarna Kalisz

Historia

Dzieje ustrojowe Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Kaliszu

Od chwili wyzwolenia Kalisza w dniu 23 stycznia 1945 roku organizacja ochrony przeciwpożarowej toczyła się w bardzo szybkim tempie. W zakładach przemysłowych utworzono stałe zawodowe posterunki strażackie mające realizować zadania z zakresu szkolenia pracowników, zapobiegania pożarom, oraz reagowania w momencie wystąpienia zagrożenia pożarowego. Natomiast utworzone w lutym 1945 roku pogotowie zawodowe przy kaliskiej Ochotniczej Straży Pożarnej dało początek procesowi tworzenia zawodowej ochrony przeciwpożarowej w Kaliszu.

W dniu 30 grudnia 1948 roku podczas posiedzenia Zarządu Miejskiego Kalisza podjęto uchwałę nr 2086, w której na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o obronie przed pożarami i innymi klęskami z dnia 13 marca 1934 roku przejęto na koszt budżetu miasta od dnia 1 stycznia 1949 roku istniejące dotychczas pogotowie zawodowe przy Ochotniczej Straży Pożarnej i przemianowano na Miejskie Pogotowie Zawodowe Straży Pożarnej. Funkcję komendanta powierzono Leonardowi Tomaszewskiemu. W skład pogotowia wchodziło dwóch dowódców (kaprale-sekcyjni), trzech mechaników-strażaków i dwunastu strażaków.

Na mocy ustawy z dnia 4 lutego 1950 roku o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji, utworzona została Miejska Komenda Straży Pożarnych w Kaliszu wcielona do komórki organizacyjnej gospodarki komunalnej - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej oraz Powiatowa Komenda Straży Pożarnych przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej podlegające Wojewódzkiej Komendzie Straży Pożarnych w Poznaniu. W roku 1954 utworzono Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, które przejęło od Ministra Gospodarki Komunalnej ogólne kierownictwo i nadzór nad ochroną przeciwpożarową w kraju.

Komenda Miejska i Komenda Powiatowa Straży Pożarnych w Kaliszu zostały wyłączone z komórek organizacyjnych gospodarki komunalnej i ustanowione jako samodzielne jednostki organizacyjne, podporządkowane tylko ogólnemu nadzorowi prezydiów rad narodowych.

W roku 1961 minister spraw wewnętrznych wydał wytyczne dotyczące organizacji komórek organizacyjnych spraw wewnętrznych w prezydiach rad narodowych. Zgodnie z nimi komendy straży pożarnych weszły w skład urzędów i wydziałów spraw wewnętrznych. Zmiana podległości komend straży ograniczyła ich samodzielność, podporządkowując je kierownikom urzędów i wydziałów spraw wewnętrznych, podobnie jak to miało miejsce w latach 1950-1954. Stan ten trwał do 1970 roku, kiedy to rozporządzeniem Rady Ministrów z grudnia 1970 r. komendy wojewódzkie i powiatowe zostały wyłączone z urzędów i wydziałów spraw wewnętrznych i jako samodzielne organy podporządkowane bezpośrednio prezydiom rad narodowych, co znacznie usprawniło ich działalność. Ostatecznie, po zmianach administracyjnych w roku 1974 utworzona została Komenda Powiatowa Straży Pożarnych w Kaliszu, obejmująca swoim zasięgiem teren miasta i powiatu kaliskiego.

W roku 1975 po uchwaleniu ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa, ustalając jednostki administracyjne stopnia podstawowego - gminy, miasta i dzielnice miast oraz stopnia wojewódzkiego. Zlikwidowanie powiatów wymagało dostosowania struktury organizacyjnej ochrony przeciwpożarowej do nowego podziału administracyjnego państwa. Sejm w czerwcu 1975 roku uchwalił nową ustawę o ochronie przeciwpożarowej, która ustanowiła komendy rejonowe straży pożarnych. Ustawa przewidziała również rozbudowę sieci zawodowych straży pożarnych, ustalając, że w miastach, będących siedzibą komendy rejonowej, powinna być utworzona zawodowa straż pożarna. Tym samym w Kaliszu utworzone zostały: Komenda Wojewódzka oraz Komenda Zawodowa Straży Pożarnych podległa jej organizacyjnie. Komenda Wojewódzka Straży Pożarnych w Kaliszu swym zasięgiem obejmowała część powiatu jarocińskiego, powiat kępiński, kaliski z wyłączeniem gminy Błaszki, część powiatu krotoszyńskiego, powiaty ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski, część powiatu sycowskiego i powiat wieruszowski. Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Wieruszowie była jedyną na tym terenie komendą, w której nie została powołana zawodowa straż pożarna, jednostka ta pełniła funkcję administracyjną na potrzeby ochrony przeciwpożarowej, sprawując nadzór nad jednostkami Ochotniczych Straży Pożarnych.

Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych rozpoczęto prace nad projektami nowych ustaw pożarniczych. W roku 1991 uchwalone zostały ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i ochronie przeciwpożarowej. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej z 24 sierpnia 1991 r. dała podstawy do utworzenia w Kaliszu Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej i Komendy Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej.

Funkcjonujące dotychczas województwo kaliskie pozostało w niezmienionych granicach terytorialnych. Zmianie uległ natomiast zasięg terytorialny komend rejonowych. Utworzono pięć komend rejonowych z siedzibami w Jarocinie, Kaliszu, Kępnie, Ostrowie Wielkopolskim i Ostrzeszowie. Powstało także 10 jednostek ratowniczo-gaśniczych. Taki stan prawny utrzymywał się do 1 stycznia 1999 roku, kiedy to na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 1998 roku o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa zlikwidowana została Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Kaliszu, a jej następcą prawnym została Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu, zaś dla miasta Kalisza i nowo powstałego powiatu kaliskiego całokształt zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej zaczęła realizować Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Kaliszu.

Struktura wewnętrzna ochrony przeciwpożarowej stopnia wojewódzkiego i powiatowego oraz charakterystyka systemu kancelaryjnego.

W funkcjonujących przy Prezydiach Rad Narodowych Powiatowej i Miejskiej Komendzie Straży Pożarnych w Kaliszu, stosowany był bezdziennikowy system kancelaryjny. Z dniem 1 marca 1969 roku obowiązywać zaczął Tymczasowy regulamin organizacyjny Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kaliszu, który określił strukturę organizacyjną Powiatowej Komendy Straży Pożarnych dzieląc ją na stanowiska pracy do spraw:

  • operacyjnych, 
  • zapobiegania pożarom, 
  • szkoleniowych, 
  • kwatermistrzowskich, 
  • administracyjnych.


Regulamin wewnętrzny utworzonej w roku 1975 Komendy Wojewódzkiej Straży Pożarnych w Kaliszu z dnia 21 listopada tego roku dzielił ją na następujące jednostki organizacyjne:

  • służbę ogólno-organizacyjną,
  • służbę prewencji,
  • służbę operacyjną i szkolenia,
  • służbę kwatermistrzowską.

W podporządkowanych Komendzie Wojewódzkiej Komendach Rejonowych Straży Pożarnych poza wymienionymi stanowiskami pracy dodatkowo funkcjonowały: Rejonowe Stanowisko Kierowania, Rejonowy Punkt Napraw i Konserwacji Sprzętu oraz Zawodowa Straż Pożarna. W roku 1975 Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska wydał zarządzenie w sprawie ustalenia jednolitego rzeczowego wykazu akt dla urzędów terenowych organów administracji państwowej, który zaczął obowiązywać we wszystkich komendach Straży Pożarnych województwa kaliskiego.

W latach dziewięćdziesiątych zmieniła się struktura wewnętrzna Komendy Wojewódzkiej i podlegających jej Komend Rejonowych Państwowej Straży Pożarnej. Istniejące dotychczas służby zastąpione zostały przez wydziały i sekcje.

Po powstaniu Państwowej Straży Pożarnej jednolite rzeczowe wykazy akt dla jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzane były w życie kolejnymi zarządzeniami lub decyzjami Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. Oparte na systemie dziesiętnym stanowią jednolitą klasyfikację akt wytworzonych w trakcie działalności komend oraz określają ich kwalifikację archiwalną. Obecnie stosowany jest jednolity rzeczowy wykaz akt dla jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej stanowiący załącznik nr 2 do decyzji Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 27 maja 2004 roku w sprawie instrukcji kancelaryjnej oraz jednolitego rzeczowego wykazu akt dla jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej.


W roku 2006 Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Kaliszu, będąca następczynią Komendy Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej składała się z następujących komórek:

  • wydział organizacyjno-kadrowy,
  • wydział operacyjno-szkoleniowy,
  • wydział kontrolno-rozpoznawczy,
  • wydział finansów,
  • wydział kwatermistrzowsko-techniczny,
  • jednostka ratowniczo-gaśnicza nr 1 i nr 2.

Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej przejęła akta po Komendzie Wojewódzkiej i Komendzie Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w Kaliszu. Posiadane akta zespołu archiwalnego pochodzą z lat 1975-2006, natomiast akta osobowe byłych pracowników obejmują okres od 1956-2006 roku.